[Kinh tế] -Đồng bằng sông Cửu Long với khát vọng cất cánh

Được thiên nhiên ưu đãi, đất đai màu mỡ… nhưng phát triển kinh tế các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) vẫn chưa giúp người dân nơi đây thật sự thoát nghèo. Ước mơ biến lợi thế thành điểm mạnh, chuyển hóa cuộc sống nhà nông sung túc hơn đang cháy bỏng trong nhiều người.

Từ những đột phá Theo kết quả khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), môi trường kinh doanh và chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của cả vùng đã được cải thiện mạnh mẽ. Kết thúc năm 2013, các tỉnh ĐBSCL tiếp tục duy trì kết quả cao với 3 tỉnh trong vùng xếp vào nhóm rất tốt, 2 tỉnh thuộc nhóm tốt và không có tỉnh nào thuộc nhóm thấp. Kết quả khảo sát cho thấy, các doanh nghiệp đánh giá cao tính minh bạch và năng động của các cơ quan chức năng địa phương khi chi phí gia nhập thị trường tại ĐBSCL được xếp vào loại thấp nhất Việt Nam; chi phí thực hiện các quy định của Nhà nước, chi phí không chính thức cũng thấp hơn so với nhiều vùng khác… Kinh tế các tỉnh ĐBSCL đang nỗ lực bứt phá đem lại sự phát triển kinh tế bền vững cho người dân. “Nhờ những cải thiện về cơ sở hạ tầng, tập trung đầu tư phát triển 3 khâu đột phá: Giao thông, thủy lợi, giáo dục - đào tạo và dạy nghề, môi trường đầu tư các tỉnh ĐBSCL đã khởi sắc. Một nguyên nhân quan trọng khác giúp ĐBSCL thêm động lực bứt phá là Chính phủ luôn giành sự quan tâm đặc biệt đến những công trình đầu tư phát triển hạ tầng, giúp nơi đây phát triển xứng tầm. Có thể liệt kê hàng loạt công trình trọng điểm đã và đang triển khai như: Sân bay quốc tế Cần Thơ (TP Cần Thơ) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang), đường cao tốc nối các tỉnh ĐBSCL với TP.HCM, hệ thống cảng biển…”, ông Đoàn Duy Khương, Phó Chủ tịch VCCI, cho hay. Trong lĩnh vực nông nghiệp, chỉ tính 5 năm qua, hàng loạt chính sách mang tính vĩ mô như: Nghị định 61 khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp nông thôn, Nghị định 41 về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp… đã giúp ngành nông nghiệp có những bước tiến căn cơ. Riêng nhiều mô hình đang được triển khai đại trà trong ngành như “Cánh đồng mẫu lớn”, cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp, hỗ trợ nông dân áp dụng Viet Gap… đã không chỉ giúp nhà nông tăng thu nhập mà còn chấm dứt được tình trạng lo lắng về đầu ra. Theo kế hoạch, năm nay, toàn vùng ĐBSCL tự tin phấn đấu đạt tăng trưởng kinh tế từ 9 - 10%, phấn đấu tổng kim ngạch xuất khẩu đạt trên 11 tỷ USD, thu ngân sách trên 38.000 tỷ đồng, giảm tỷ lệ hộ nghèo còn khoảng 6%, tạo việc làm thêm hơn 371.000 lao động… Nâng chất lượng sản xuất Tiềm năng phát triển kinh tế của ĐBSCL rất lớn khi chiếm hơn 33% giá trị sản xuất nông nghiệp của cả nước (riêng lúa gạo chiếm khoảng 54%), giá trị XK thủy sản chiếm đến 66%, cung ứng hơn 70% lượng trái cây tiêu thụ cả nước... Tuy nhiên, thực tế kể từ khi gia nhập WTO, thu nhập bình quân đầu người ở khu vực này vẫn còn khá thấp. Thách thức lớn nhất của ĐBSCL là năng lực cạnh tranh của nông, thủy sản hàng hóa còn hạn chế đã làm cho sản phẩm nông nghiệp của vùng giảm hẳn lợi thế cạnh tranh trên thương trường quốc tế. Theo quy hoạch của Chính phủ, đến năm 2020, ĐBSCL sẽ là vùng kinh tế trọng điểm chuyên sản xuất công nghiệp-thương mại-dịch vụ chủ lực, góp phần quan trọng trong xuất khẩu nông, thủy sản của cả nước. Ngoài ra, đây còn là trung tâm năng lượng, trung tâm du lịch lớn, trong đó có Khu du lịch quốc gia Năm Căn và đặc biệt đảo Phú Quốc được xác định xây dựng trở thành trung tâm giao thương quốc tế, khu du lịch quốc gia với sản phẩm du lịch sinh thái chất lượng cao của cả khu vực Nam Bộ và hạ lưu sông Mekong. Theo các chuyên gia kinh tế, nguyên nhân chủ yếu là do người dân vẫn giữ mô hình làm ăn nhỏ lẻ, manh mún; trong khi đó hàng hóa xuất khẩu chủ yếu vẫn ở dạng thô, chưa qua chế biến nên chưa tạo ra giá trị cao. Kinh tế thế giới ngày càng hội nhập sâu rộng khi Việt Nam gia nhập vào WTO. Theo đó, nhà nông, doanh nghiệp phải đối mặt nhiều vấn đề về rào cản kỹ thuật, tranh chấp pháp lý, cạnh tranh khốc liệt… nhưng có vẻ như nền kinh tế ĐBSCL chưa sẵn sàng nhập cuộc sâu rộng. “Đã đến lúc doanh nghiệp phải nhanh chóng tự điều chỉnh hoạt động sản xuất, kinh doanh theo tín hiệu thị trường; tái cấu trúc để tồn tại và không ngừng hiện đại hóa công nghệ, quản trị nâng cao chất lượng, giảm sản phẩm sơ chế, tăng cường các sản phẩm chế biến sâu, nâng cao chất lượng”, ông Nguyễn Phong Quang - Phó Trưởng Ban thường trực Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ, khẳng định. Nhiều năm theo dõi, nghiên cứu kinh tế nông nghiệp các tỉnh ĐBSCL, TS Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, cho rằng phải xây dựng cho được chuỗi cung ứng sản xuất trong nông nghiệp mới mong giải được bài toán nâng cao chất lượng, tăng giá trị đầu ra. Đơn cử như cây lúa, nếu nhà nông, doanh nghiệp sản xuất theo chuỗi liên hoàn từ khâu nhân giống gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch rồi kho tàng và có đầu ra là thị trường mới phát triển bền vững được. “Còn như hiện nay, mạnh ai nấy làm, người nào trồng cứ trồng, người nào bán cứ bán mà không quan tâm đến nhu cầu cũng như biến động của thị trường nên điệp khúc: trồng - chặt, được mùa rớt giá, được giá hết hàng… sẽ vẫn luôn ám ảnh bà con”, ông Bảnh nhấn mạnh. Tăng cường liên kết Khảo sát của các ngành chức năng, các tỉnh ĐBSCL có khoảng 43.000 doanh nghiệp, trong đó hầu hết là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Tỉ lệ tăng doanh nghiệp trung bình hàng năm của vùng là 9,5%/năm, chưa bằng một nửa tỉ lệ tăng trung bình của cả nước (21%). Doanh nghiệp là xương sống của nền kinh tế, nhưng xương sống của nền kinh tế vùng đang rất yếu khi tỉ lệ doanh nghiệp tính trên 10.000 dân chỉ có 14, trong khi mức trung bình cả nước là 33. Ngoài ra, công tác quy hoạch tổng thể, sự liên kết của vùng nguyên liệu và tiêu thụ hàng hóa, hạ tầng… còn kém phát triển, chất lượng lao động chưa cao; vốn tín dụng thấp, tổng dư nợ chỉ có 9% so với cả nước… Vì thế, theo ông Nguyễn Phong Quang, chưa bao giờ nhu cầu phối hợp xây dựng và ban hành những cơ chế, chính sách mang tính liên kết về phát triển chuỗi sản xuất các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh, từ đó tái cấu trúc kinh tế của vùng, lại trở nên bức thiết như giai đoạn hiện nay. Do tính chất đặc thù, theo các chuyên gia kinh tế, công tác liên kết vùng, liên kết ngành nhằm thúc đẩy sự tăng trưởng bền vững của các tỉnh ĐBSCL đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế. Vì vậy, ngay từ năm 2009, Thủ tướng Chính phủ đã có chính sách về vùng kinh tế trọng điểm vùng ĐBSCL và giao cho Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ đóng vai trò điều phối, hỗ trợ cho công tác liên kết vùng. Tuy nhiên vai trò này vẫn chưa được thực hiện một cách đầy đủ và mang lại hiệu quả như mong muốn do vẫn còn tình trạng mạnh ai nấy làm, mỗi tỉnh có cơ cấu kinh tế và sản phẩm na ná nhau, phát triển độc lập nên không phát huy hết lợi thế so sánh qua liên kết nhằm chuyên môn hóa… Ngoài ra, sự chủ động liên kết với các địa phương, khu vực có tốc độ phát triển kinh tế nhanh như TP Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ để hình thành các trục, tuyến phát triển chưa được triển khai một cách bài bản, chặt chẽ. Theo lộ trình, đến năm 2015, các quốc gia xuất khẩu nằm trong WTO sẽ chịu áp lực cạnh tranh rất lớn bởi mức thuế quan sẽ giảm mạnh về mức bằng 0%. Do vậy, vấn đề liên kết vùng được các ngành chức năng ưu tiên thực hiện ngay. Song song đó, việc thành lập hội đồng phát triển vùng cùng bộ máy chuyên trách đủ năng lực xây dựng cơ chế phối hợp, nghiên cứu, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội sẽ được xúc tiến triển khai. “Hiện Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ đã kiến nghị Bộ Kế hoạch và Đầu tư sớm xây dựng đề án xúc tiến đầu tư chung cho toàn vùng ĐBSCL dựa trên cơ sở tiềm năng, nhu cầu phát triển của từng địa phương. Ngoài ra, các ngành chức năng cũng cần chú ý nâng cao công tác quy hoạch ngành, vùng, sản phẩm quan trọng; có chính sách cụ thể khuyến khích dành ưu đãi cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh mạnh dạn bỏ vốn đầu tư phát triển ngành nghề là thế mạnh của vùng”“, ông Nguyễn Phong Quang nói thêm. Bài và ảnh: Lê Nghĩa