[Xã hội] -Xác định thông tin Liệt sĩ qua giám định ADN: Còn nhiều bất cập

(HQ Online)- Tại Quyết định số 150/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ phê duyệt “Đề án xác định hài cốt liệt sỹ còn thiếu thông tin”, hướng tới mục tiêu năm 2015 xác định thông tin khoảng 3.000 hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp thực chứng, khớp nối thông tin và 10.000 hài cốt liệt sỹ bằng phương pháp xét nghiệm ADN. Tuy nhiên, qua thực tế hiện nay cho thấy, công tác xác minh thông tin hài cốt liệt sỹ và xét nghiệm ADN còn nhiều bất cập.

Tìm kiếm các phần mộ liệt sĩ vẫn đang được các cơ quan chức năng tiến hành thường xuyên (Ảnh mang tính chất minh họa). Bố mất trong chiến tranh, anh Nguyễn Minh Nghĩa (Nghi Xuân- Hà Tĩnh) sống với bà nội từ khi còn nhỏ. Mong mỏi của gia đình là tìm được phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Minh Dành, quê quán tại Nghi Xuân - Hà Tĩnh, hi sinh năm 1965. Sau nhiều năm, gia đình đã hỏi thăm nhiều người, lặn lội đến nhiều địa danh và tìm được mộ của liệt sỹ tại Nghĩa trang liệt sỹ Quốc gia đường 9, tỉnh Quảng Trị. Ngay sau khi xác nhận được phần mộ của bố, anh Nghĩa đã gặp người quản trang để xin được đưa hài cốt của liệt sỹ Nguyễn Minh Dành về quê hương. Tuy nhiên do không còn lưu giữ giấy tờ gì của người thân nên anh Nghĩa được quản trang hướng dẫn về Sở LĐ-TB & XH tỉnh Hà Tĩnh (nguyên quán của liệt sỹ) để xin cấp lại giấy báo tử rồi gửi đến Sở LĐ-TB & XH tỉnh Quảng Trị. 6 tháng sau khi gửi hồ sơ đi, anh nhận được công văn của Sở LĐ-TB & XH tỉnh Quảng Trị yêu cầu đến Phòng Chính sách của Quân khu 4 để xác minh phiên hiệu cho người thân (trên giấy báo tử đơn vị chiến đấu được mã hóa). Đây cũng là thời điểm anh Nghĩa thấy rõ các bất cập trong công tác quản lý hành chính của Nhà nước. Cụ thể, anh Nghĩa đã đến Phòng Chính sách của Quân khu 4 để xin giải mã, xác minh đơn vị. Tuy nhiên sau khi làm việc, anh chỉ nhận được hướng dẫn đến Ban giải mã thuộc Bộ Quốc phòng để nắm thông tin vì chỉ đơn vị đó mới “đọc” được các phiên hiệu đã được mã hóa. Đến Ban giải mã của Bộ Quốc phòng, anh nhận được câu trả lời: "Anh không phải lên tận đây để giải mã phiên hiệu vì đã là lính ai cũng có thể đọc được mã số này, đặc biệt là nếu anh đã đến Phòng Chính sách của Quân khu 4 thì chắc chắn họ phải nắm được"- anh Nghĩa cho biết. Sau khi xác minh được phiên hiệu chiến đấu của bố từ Ban giải mã, anh Nghĩa tiếp tục vào Sở LĐ-TB & XH Quảng Trị thì nhận được yêu cầu phải làm đơn để điều chỉnh thông tin trên bia mộ vì bia hiện này chỉ có tên, không có nguyên quán. Thời gian sau này, anh Nghĩa còn gặp nhiều vướng mắc liên quan đến thủ tục lấy mẫu sinh phẩm để xét nghiệm ADN, khai quật mộ... Mất nhiều thời gian, công sức, anh Nghĩa cũng có được mẫu sinh phẩm để gửi đi xét nghiệm ADN. Tuy nhiên từ tháng 9-2013, sau khi gửi mẫu sinh phẩm đến Cục Người có công đến nay anh Nghĩa vẫn chưa nhận được kết quả, mặc dù theo tìm hiểu của phóng viên xét nghiệm ADN chỉ mất từ 30- 90 ngày. "Tôi không hiểu bao giờ mới có kết quả xét nghiệm ADN của bố tôi, chỉ biết bây giờ một phần hài cốt của ông đang thất lạc. Tôi đã nỗ lực hoàn tất thủ tục, gửi niềm tin, hi vọng vào cơ quan nhà nước nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn tất các thủ tục để đưa hài cốt bố về quê hương". Phóng viên Báo Hải quan đã gọi điện đến đường dây nóng của Cục Người có công hỏi về trường hợp của liệt sỹ Nguyễn Minh Dành và nhận được câu trả lời: “Cục Người có công đã gửi đi xét nghiệm, tuy nhiên do mẫu xấu nên thân nhân liệt sỹ tiếp tục phải đợi”. Theo ông Đỗ Quang Huy- Cục Chính sách- Tổng cục Chính trị- Bộ Quốc phòng: "Trong suốt 2 cuộc kháng chiến trường kỳ, bộ đội ta hi sinh ở rất nhiều trạng thái khác nhau, trong điều kiện hết sức khó khăn. Bộ Quốc phòng đã thu thập thông tin liệt sỹ từ năm 1994 nhưng hiện nay cũng chưa đầy đủ do thông tin phải xác minh, sàng lọc qua nhiều công đoạn. Sở dĩ vậy là do vấn đề này đòi hỏi thông tin khi được công bố đảm bảo chính xác tuyệt đối. Bộ Quốc phòng đã từng hợp tác với Đại sứ quán Úc, cựu chiến binh Úc trong nhiều năm nhưng mới tìm thấy 1 ngôi mộ, hài cốt liệt sỹ chính xác". Do vậy, câu hỏi đặt ra là đến năm 2015 liệu Nhà nước có thể hoàn thành được mục tiêu quy tập, khớp nối thông tin được cho 3.000 ngôi mộ hay không, đó là chưa kể trong đề án đến năm 2020 sẽ quy tập 5.000 mộ liệt sỹ và xét nghiệm ADN cho 70.000 hài cốt liệt sỹ. Thực tế việc tìm kiếm hài cốt liệt sỹ hiện nay cũng tồn tại nhiều khó khăn, bất cập. Cụ thể, trước khi có đề án, nhiều gia đình liệt sỹ đã tự cất bốc mộ (chưa được xác minh) về quê hương; có gia đình bằng nhiều phương pháp khác nhau đã tự xác minh phần mộ liệt sỹ, liên hệ để điều chỉnh bia mộ sai từ trước khi có dự án... Bên cạnh đó, chiến tranh đã đi xa 60 năm, xương cốt của các liệt sỹ đã không còn nguyên vẹn, nhiều liệt sỹ không còn anh chị em ruột thịt sinh sống, do vậy mục tiêu xét nghiệm ADN cho 10.000 ngôi mộ liệt sỹ có lẽ sẽ là một nhiệm vụ nặng nề đối với cơ quan quản lý Nhà nước. Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo cấp Nhà nước về xác định hài cốt liệt sỹ còn thiếu thống tin, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đã bày tỏ sự không hài lòng: “Chúng ta đặt mục tiêu năm 2015 xác minh được 10.000 hài cốt, năm 2020 là 80.000 hài cốt và đề nghị đầu tư 150 tỷ đồng để thực hiện mục tiêu này. Nhưng thực tế, chúng ta chưa lường trước khó khăn kỹ thuật phát sinh, ngay cả việc giải ngân nâng cấp 3 cơ sở giám định gene cũng lúng túng”. Đồng thời, theo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, muốn tăng tốc trong công tác xác định hài cốt liệt sỹ thiếu thông tin, một trong các yếu tố quan trọng là ba cơ sở giám định gene là Viện Pháp y quân đội-Bộ Quốc phòng, Viện Công nghệ sinh học-Viện Hàn lâm khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Kĩ thuật hóa sinh và Tài liệu nghiệp vụ-Bộ Công an cần đẩy nhanh tiến độ phân tích ADN hài cốt liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ; thực hiện lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ đã có một phần thông tin theo yêu cầu của tỉnh Quảng Trị và Bình Thuận trong quý III - 2014.